In human being

Jónsmessa – een sjamanistische viering van midzomernacht in IJsland

Als je ooit de kans krijgt naar IJsland te gaan, mik dan op de zomertijd. Het land van vuur en ijs is dan simpelweg makkelijk berijdbaar, in de winter zijn wegen nogal eens onbegaanbaar of zelfs helemaal afgesloten. Bovendien is het in de zomer maandenlang bijna 24 uur per etmaal licht, je ziet dus letterlijk meer. Op 24 juni wordt Jónsmessa gevierd, midzomernacht, een nationale feestdag. Geboren IJslanders beleven midzomernacht als een dag die een nieuw begin markeert, meer nog dan nieuwsjaarsdag.

Waarom Jónsmessa niet op 21 juni wordt gevierd

Waarom wordt midzomernacht in IJsland op 24 juni gevierd en niet op 21 juni zoals bij ons? Dat heeft een kalendertechnische oorzaak. De geboorte van Jezus – zo werd in de vierde eeuw bepaald – vond plaats tijdens midwinter. De geboorte van Johannes de Doper – een half jaar voor de geboorte van Jezus – valt daarmee samen met midzomer. Volgens de Romeinse kalender was dat 24 juni. Bij het invoeren van de Gregoriaanse kalender in 1582 schoven midwinter en midzomer als gevolg van een hertelling een paar dagen terug, naar 21 december en 21 juni. Alleen is de viering van Sint Jan niet overal naar 21 juni meeverhuisd. In IJsland worden Jónsmessa (Sint Jan) en Midzomer nog altijd op dezelfde dag gevierd, op 24 juni. In Nederland vindt midzomer op 21 juni plaats en Sint Jan op 24 juni.

Op deze officieel langste dag van het jaar wordt het nauwelijks nacht in IJsland. De zon tipt bij het ondergaan alleen de horizon aan en begint dan weer aan zijn opkomst. Een schouwspel dat je een keer wilt ervaren, het is wonderlijk om de invloed ervan op je lichaam te voelen. De diepste uren van de nacht zijn niet donkerder dan een lichte schemering. Zelfs de vogels fluiten nog alsof het dag is. Deze lichte periode duurt alles bij elkaar een half jaar, waarbij het net als hier in Nederland in de lente eerst steeds langer licht wordt en na 24 juni elke dag een klein beetje langer nacht.

Naar buiten

Wanneer je op IJslandse bodem rondloopt, de invloed van de aarde voelt, het nauwelijks aangeraakte landschap op je in laat werken, die onmetelijke ruimte, wanneer je kennis hebt gemaakt met de aardse krachten, met de stoom die uit gaten en bronnen ontsnapt, de kolkende rivieren, de zuivere lucht, dan is het makkelijk te begrijpen dat een jaarfeest als Jónsmessa collectief gevierd wordt. Dit is de tijd van het jaar waarin je alles kunt doen waarbij daglicht nodig is. Kamperen, tuinieren, lange wandelingen maken, in ieder geval: naar buiten.

Jónsmessa wordt uitbundig gevierd met muziekfestivals, culturele tradities (naakt door het bedauwde gras rollen is extra gezond gedurende deze nacht) en – in sommige kringen -met sjamanistische rituelen.

De poort van Þingvellir

Vorige zomer vierde ik midzomernacht in IJsland, in een klein, internationaal  gezelschap en op een bijzondere plek: op de grens waar de aardkosten van Amerika en Europa/Azië elkaar raken en elk jaar ongeveer 2 cm verder uit elkaar schuiven. Meteen de beweging die vulkanische activiteit veroorzaakt in heel IJsland. Deze geologische grens tussen Noord-Amerika en Europa ligt in nationaal park Þingvellir. Ergens in dat gebied, op een krachtplaats buiten het bereik van toeristen, vindt onze viering plaats. Het is deze plek waar een IJslandse helderziende eens een zon waarnam, en daarom iedereen aanspoorde deze plek één keer per jaar te bezoeken om op te laden.

Onze viering vindt plaats op 26 juni, een aanpassing die typisch IJslands is: hier voeg je je elke dag, elk uur, naar de krachten van de natuur. Op 24 juni waren de weersomstandigheden te grillig, te bar om erop uit te trekken en in het gras te zitten. Dus wachtten we twee dagen.

De IJslandse Sólveig Katrín Jónsdottir leidt de ceremonie. We wandelen naar een smalle strook land tussen twee indrukwekkend diepe kloven. Daar, op een open plek in het gras, vormen we een cirkel rondom het rituele midden.

Poort naar een nieuw begin

Een winter- of zomerzonnewende wordt sinds mensenheugenis gezien als een poort naar een nieuw begin. In 2017 viel 24 juni precies samen met nieuwe maan. En ook elke nieuwe maanfase wordt van oudsher gebruikt voor stilstaan bij intenties en wensen.

Sólveig verwelkomt de energieën van het oosten, westen, noorden, zuiden, van moeder aarde en vader lucht. Ze vraagt om bescherming tijdens onze viering. Op dit avondlijke uur, het is al na negenen, zullen we een verbinding tot stand brengen met moeder aarde, vader lucht en de energie van de middernachtzon. We verstaan geen woord van Sólveigs begroetingsritueel want ze spreekt haar moedertaal, maar dat maakt niet uit. Ik geniet van de overgave waarmee ze ons haar wereld in leidt. Deze taal klinkt mythisch in je oren, van lang vervlogen tijden, toen de eerste Vikingen hier voet aan wal zetten.

Wat heb je te geven?

Sólveig loodst ons door een geleide meditatie. Gehuld in onze warmste winterkleding zitten we in het hoge gras. Wat heb je te geven aan de wereld en wat is je intentie?

In de cirkel die we als groep vormen, bevindt zich een kleine cirkel van takjes, gebedsstokjes, ons door de IJslandse bomen cadeau gedaan. Ze staan symbool voor de mannelijke energie van manifestatie en brengen een verbinding tot stand tussen de aarde en de lucht, waarmee ze helpen onze intenties te bekrachtigen. De linten die we er straks aan zullen knopen wapperen de wensen het universum in, zo kan het nu nog vormloze vorm krijgen. Het rode lint symboliseert het vuur van de mannelijke energie, en het groene moeder aarde. Maar voor Sólveig, ook kunstenares, zijn het geen dogma’s, geen regels van een oude traditie die gevolgd moeten worden. Enkel inspirerende richtlijnen. Kies je eigen kleuren en symbolentaal.

De twee offerschaaltjes in de cirkel zijn gevuld met rozenblaadjes en boombladeren. We zegenen de aarde ermee, strooien het offer uit over het gras. Wie van de aarde neemt, dient haar ook iets terug te geven, zodat er geen uitputting plaatsvindt. Sólveig sluit de ceremonie door de energieën te bedanken voor hun aanwezigheid.

Stokjes met lintenWanneer je je intentie een fysieke vorm geeft, dan geef je haar meteen vormkracht mee en is het ook na afloop thuis makkelijker om je je intentie te herinneren. De stokjes nemen we mee naar huis, waar we ze eenvoudig in onze eigen aarde kunnen steken.

Maar eerst knopen we de linten er nog aan, en blazen we onze heilige levensadem met de persoonlijke intenties mee de lucht in. Eén voor één laten we in het midden van de cirkel al dansend de linten wapperen.

Het liefst zou ik nu in stilte de hele weg terug naar ons gasthuis willen wandelen, om het allemaal goed te kunnen laten landen wat ik heb ervaren. Maar dat zal niet gaan, de afstand is te groot. Dus stappen we in onze auto’s en raken niet uitgepraat. Over dit land, de rituelen, de gevoelde energieën, de diepte van het betoverende, blauwgroene water in de kloven.

Seidr, vrouwelijk sjamanisme

Een paar dagen later vraag ik van wie Sólveig dit ritueel zelf leerde. ‘Ik mediteer en vraag om begeleiding, ik luister, dat is alles.’ Ze herontdekte ook haar eigen, Noordse sjamanistische traditie. ‘Maar er hoeft geen naam aan gegeven te worden. Het zijn rituelen verbonden met het leven. Sjamanisme is geen woord dat alleen gebruikt mag worden door Indianen. Het is een woord voor iedereen. Hier in IJsland gebruiken we ‘seidr’, waarmee we Noords sjamanisme bedoelen, beoefend door vrouwen. Een ‘völva’ was in onze traditie een vrouwelijke sjamaan die seidr beheerste, sjamanistische kennis had. In die traditie liggen mijn roots. Waar het om gaat is verbinding maken met je eigen wijsheid. Je hebt geen goeroe buiten jezelf nodig, alles is in jezelf te vinden. Laat de natuur je leraar zijn. Als je een probleem hebt, ga naar buiten. Kijk naar de lucht, kijk om je heen en het antwoord is beschikbaar, het komt naar je toe. Niet via de mentale weg. De natuur spreekt in symbolen en bereikt je via al je zintuigen. Vertrouw dus op jezelf, geef jezelf over aan de natuur.’


>> Bezoek Soulartmedicine om Sólveig als kunstenaar aan het werk te zien.

>> Zelf naar IJsland?

Laat je gidsen door geboren IJslanders. De onderstaande initiatieven organiseren bewustzijnsreizen en kunnen die ook op maat voor je samenstellen, afgestemd op je behoeftes:

Munay travel, van onze eigen gidsen Olafia Wium en Kristina Haraldsdóttir.

Mother Earth Retreat. Sólveig is een van de initiatiefnemers.

Sacrediceland.com

Yogareis in augustus 2018

Munay travel organiseert samen met twee yogadocenten (Monica Padmashakti Blomqvist en Savitri Puri) van 20-27 augustus een yogareis naar IJsland. Hier vind je alle informatie.

explore more